LITERARY SECTION silakinglobe.gif (22847 bytes)


HULING PAHINUNGOR
ni Jose Rizal

Translator’s Note: Given to his younger sister Trinidad as an unsigned, undated and untitled manuscript before his execution, the poem that has came down to us as Rizal’s "Mi Ultimo Adios" is now considered the most translated poem written by a Filipino. A classic outpouring of a martyr’s undying love for his country and people, Rizal’s poetic masterpiece had already been translated to many different languages and dialects, foreign and local. In this translation, I used pahinungor in the title, that although not exactly a rendering of adios, paalam or farewell, captures more meaningfully in Bantoanon Rizal’s ultimate sacrifice and dedication for his Motherland so poignantly expressed in the poem.

-Abner Faminiano

Ako ay mapagtoy, Banwang tinubuang hinigugma’t adlaw,
Himayang nawagtik ag Perlas it Ragat sa Hampig-Subatan,
Bug-os kalipayang kinabuhing kubos sa imo’y ak halar;
Naging masilak man, mayabtong, maamyon o naging mabuskar,
Ak ipahinungor gihapon kung dahil sa ing kaanduan.

Sa asa labanan nak yukmoy sa hirap sa giyerang mahigpit,
Kinabuhi’y halar, waya ruha-ruha, hingab ma’y mawagit;
Riin man matuslan, waya man koronang lawrel, liryo’g sipres,
Bitayan, kayhasan, riin man nak buho, parusang mapait
Ay halar gihapon kung hagar it banwa’g pamilyang pigipit.

Ako’y mataliwan ngasing nak sa langit nagtatanruaw,
Banaag it adlaw sa likor it rampog sa ida pagyuaw;
Kung ingkikinahinangyang kolor nak mapuya ay lalong yumutaw,
Hali ling ako rugo nag ipawisiwis kung imaw’t ing hagar
Adong mas masiga, hidom it kahadag sa ida pagyabaw.

Ka ak pananamgo pagtuna pa’t katong buot ay nabuksan,
Sa ako pagtubo ag hanggang sa ngasing nak ak kasagaran
Ay ka makita ka, marilag nak mutdang Perlas it Subatan,
Mata’y waya yuha, uda’y waya buling, waya’t sarang lipran
Waya it nagkubot ag klarong malinas, waya’t kahud-anan.

Gugmang ak kalipay, ka ak tinguha’g higakong marangga
Ay guminhawa ka, ka ukaw it ka ako mabada nak kalag;
Mapukan man ako kung ikaw ay tinrog nak buko mayuda,
Ikaw yang mabuhi’y matam-is sa akong mabugto ka hingab
Iyubong sa duta’g sa yanrong it langit nimo’y pumagiba.

Ag kung sa ibabaw it ako yuyubnga’y inggwa ka’t mamasran,
Maisot nak buyak nak sa hilamonong mabunbo’y yumutaw,
Muyti ag haruan ag ka ako kalag ay ing pahinunguran;
Ag yupa’y matanrog sa ragang mayamig it ako yubnganan,
Hanrom nak maimbong ag tam-is it hinghing it gugmag ralisay.

Pabad-ing kag sinag it buyang mahinhin sa ako’y itarok,
Tugoting banaag it pagpamusiag sa ako’y ihator;
Sa ida pagtibaw, hangin ay pabad-i kabuyong nak hudop
Ag kung inggwa’t yanggam, natabong umapon sa nagrupang kurus
Ay imo tugutan nak ako’y kantaha’t himayang kahipos.

Pabad-i kag adlaw sa kusog it silak ruyom ay tunawon,
Ibalik sa langit panganor nak takyos ka ak pangandohoy;
Agap nak paggina’y pabad-ing tibawan nidang naghahanrom
Ag kung inggwa’t pilang ako ay ig-ampo sa pagpanayumsom,
Ay ipangamuyo ka ak pag-atubang sa Makagagahum.

Pahinunguri’t rasay sinrang nagkapuslok dahil sa paglaban,
Sinra nak nag-antos it duro nak hirap nak waya katuyar;
Sinrang mga inang nak bukay ka rughan dahil sa pagtibaw,
Sinrang mga ilo, mga bayo’y presong mga waya palar,
Ig-ampong maagom ninra ka ginhawang waya katubtuban.

Ag kung kamposanto’y takyuban it ruyom sa kagabhianon,
Liwas sa minatay ay waya ni usang biling nagtatanor,
Aya gibugnoha, inra pagpahuway, taw-i it pagtahor;
Kung makarungog ka ugaling it kaskas, sonatang maagnum,
Kato’y ako kanta, Banwang pinalanggang sa imo’y patungkol.

Ag kung pati yubong nako ay wagitey sa painoino,
Waey krus o batong nabiling timaan ag tanra’t ak kutkot,
Pabad-ing bungkayo’g raga ay isabwag it buthong kidamot,
Nak bag-o man yamang umuli sa waya ak yawas nak abo,
Makatar sa duta ay maging alpombrang tungtungang mahumok.

Bukoey hingabot kung kali’y matabo ka inro pagrumrom
Dahil kayaparan it duta ag langit ay ak atabokon;
Sa imo pangrungog ako ay magiging matunog nak ugong,
Bangyo, idlap, kolor, uwang ag ambuko’g sadya’t kalantahon,
Rayom it pagsalig ay indi gitungnang ako asambiton.

Dutang ak gingmathan, gugma’t paghigugma, antos it pag-antos,
Gugmang Pilipinas, batona ling ako huling pahinungor,
Sa imo’y ibilin si Nanay ag Tatay ag gugmang katumoy,
Sa waya ulipon, pintasan ag hakog, ako ay mapagtoy,
Buhi ka pagyaum nak ka naghahari’y ka Diyos it kalooy.

Adiyos ginikana’g ako mga haling kabika it rughan,
Mga kaidamo sa salong sak guba’g tuig nak naglikwar;
Pasalamat kamong sa pas-ang mabudlay ako’y nakaalwan;
Adiyos katam-isan, taga-ibang banwang palanggang kalipay
Ag sa inrong tanan, kamatayan ngani’y usang pagpahuway.

 


FABRA, N.F.

EDUCATIONAL BOOKS

362 F. Lozada St., Gatchalian Subdivision

Sucat Rd., Las Pinas, Metro Manila

Tel. Nos. 826-59-05, 524-28-50

Pager No. 127-797-559

E-mail Address: nffabra@hotmail.com

Author, Publisher and Distributor of Quality Textbooks

Textbooks in Mathematics (I, II, III, IV), Sciences & Technology (I, II, III, IV), Araling Panlipunan (I, II, III, IV), etc. under the new Secondary Education Development Program (SEDP) which was implemented starting school year 1989-1990.

Consultancy Service

Research work on thesis/dissertation writing, feasibility / project studies and other research related activities.

As professorial lecturer, statistician, resource speaker on selected topics

As editor of thesis/dissertation and textbooks

Mimeographing Service

Lecture notes, handouts, seminar papers, etc.

Proprietor:
Dr. Norberto Fabra, Ed. D.
Colonel (GSC) PA (Res) 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


The Ugat-Faigao, Rufo-Bonifacia Clan acknowledges the donation of Dr. Fabra of the books he has authored to the Faigao museum and library.

 

Volume III No 1